UTKU KAYNAR

Buluştuk! Fotoğrafın dilinin ne kadar güçlü, ne kadar ortak, ne kadar bizim olduğunu bir defa daha anladım.

41 ülkeden 130 fotoğrafçı, Türkiye’de şimdiye kadar düzenlenmiş en büyük fotoğraf buluşmasında bir araya geldi. Foundry Photojournalism Workshop her yıl dünyanın bir bölgesinde düzenlenen ve bölge fotoğrafçılarını uluslarararası fotoğrafçılar ve eğitmenlerle buluşturmayı amaçlayan bir atölye ve eğitim etkinliği. Photojournalism, yani basın & belgesel fotoğrafçılık alanında yapılan en kapsamlı uluslararası çalışmalardan biri.

Şimdiye kadar Meksika ve Hindistan’da yapılan etkinlik, 2010 yılında Türkiye’de yapıldı. 15′i Türk olmak üzere ABD’den Japonya’ya kadar 130 fotoğrafçının katıldığı etkinlik çok önemli eğitimler ve paylaşımlarla sonuçlandı.

Yukarıdaki fotoğraftan da görebileceğiniz ve isimlerinin üzerine tıklarsanız web sitelerine ulaşabileceğiniz Ron Haviv, Stephanie Sinclair, Rena Effendi, Maggie Steber, Kael Alford, Adriana Zehbrauskas, David Bathgate, Henrik Kastenskov, Andrea Bruce, Guy Calaf, Jared Moossy, Jon Vidar, Tewfic Al-Sawy ve Jason Eskenazi‘den oluşan eğitmenler ekibi, beş gün boyunca öğrencilerle yakından ilgilendi.

Organizasyonun Türkiye ayağı, TFSF’nin öncülüğünde Nazım Hikmet Kültür Merkezi ve FotoRöportaj.org tarafından yapıldı. TFSF adına proje liderliğini ben üstlendim.

Atölye konuları, Değişen Medyada Kendinize Yer Bulmak, Kendi Vizyonunuzu Yaratmak, Portre aracılığıyla Hikaye Anlatımı, Sırt Çantası ile Fotoğrafçılık, Multimedya, Hikayeler Anlatmak gibi konulardan oluşuyordu. Aynı zamanda, her katılımcı daha önceki işlerine dair bir portfolyo değerlendirmesi de aldı.

Akşam etkinliklerinde eğitmenler başta olmak üzere dışarıdan gelen katılımcıların gösterileri sunuldu, Freelance (Serbest) fotoğrafçılık, Çatışmaları Görüntülemek ve Multimedya konulu paneller düzenlendi. Türkiye’den Ali Öz, İlker Gürer ve bu coğrafyadan Rena Effendi, Ron Haviv, Christian Movila, Jon Vidar fotoğraf gösterileri yaptılar. Aynı zamanda Jared Moossy, Guy Calaf, Kael Alford, Andrea Bruce, Maggie Steber, Edward Linsmeier, Tewfic Al-Sawy ve Jason Eskenazi’nin de fotoğraf gösterileri yapıldı.

TFSF, NHKM ve FRO’nun önerdiği bursiyerler ile Türkiyeli öğrenciler ve atölye asistanları bu topraklar adına çok önemli birikimler ve tanışıklıklar ile ayrıldılar etkinlikten.

Bu önemli, büyük organizasyondan neler öğrendim?

• Bir defa daha tespit ettim ki, yalnız değiliz.
• Aynı bize benzeyen, endişeleri, korkuları, güçlü ve zayıf yanları bizim gibi olan pek çok “kardeşimiz” var. Hindistan’dan Bangladeş’e, Yemen’den ABD’ye kadar, fotoğrafçıların  sorunları, yolları ve kardeşlikleri benzer.
• Dolayısıyla, Türk fotoğrafçıların dünyanın bu potansiyel olarak en sorunlu (doğal olarak ta en çok hikaye vadeden) bölgesinde kapsamlı çalışmalar yaparak bunları uluslararası basında yayınlatabilmelerinin önünde engel yok.
• Türkiyeli fotoğrafçıların en önemli iki sorunu, dil yetersizliği ve kendilerini tanıtmayı, deyim yerindeyse pazarlamayı bilmemeleri.
• Derneklerimiz başta olmak üzere, Türkiye’deki fotoğraf kurumlarının asli görevi bu tanıtım ve pazarlama konusunda insiyatif ve görev almak.
• Fotoğraftan hayatını kazanmak mümkün. Ancak bizler, belgesel fotoğraf mecrasında kendi ülkemizin sınırlarında dahi yeterince araştırmacı değiliz. Gözümün önünde, Fenerbahçe Orduevinin yanındaki Çeçen Mülteci kamplarına, Bağdat Caddesi genç kızlarının yaşamlarına, Kürt göçmen ailelerin evlerine girdi insanlar. Ve Türkçe (veya Kürtçe) dahi bilmeden, birer yabancı olarak bir kaç günde başarabildiler bunu. Bizim ülkemizde bunu biz neden yapmıyoruz?
• Çok çalışmamız lazım, hem de çok.
• Ortak bir sinerji yakalanabilmesi için, akan nehrin kenarındaki küçük bir su birikintisinde yüzen ve birbirinin yemine atlayan tatlı su balıkları olmayı bırakmalıyız.

Tüm bu sürecin sonunda, böylesine büyük ve güzel bir organizasyonun düzenlenmesinde katkıları, destekleri için TFSF adına Sn. Başkan Özcan Taras ve başta Sn. Firdevs Sayılan olmak üzere organizasyonun her aşamasında benimle birlikte olan TFSF Yönetim Kurulunun değerli üyelerine, Nazım Hikmet Kültür Merkezi adına ellerinden gelen her türlü kolaylığı gösteren, bütün son dakika taleplerimize tolerans ile yaklaşan Sn. Sedat Cengiz ve Serkan Bey, Ufuk Bey, Yasin Bey ve sevgili Ulaş Cengiz’den oluşan NHKM ekibine, Foundry öncesi hazırlık sürecinde verdikleri destek için FotoRöportaj.org’dan Murat Pulat ve Altan Bal’a teşekkür ederim.

Bu toprakların fotoğraflarının bir gün dünyada hakettikleri yeri bulacaklarına, sadece yarışmalarda değil, veya sadece bir iki isimle değil, ülkenin adıyla dünya fotoğrafında bir yer edineceklerine, ve işte o zaman bu ülkede fotoğrafa başlayan onbinlerin önünde uzanan zor ama güzel yolun sonunda biraz daha fazla ışık olacağına bütün kalbimle inanıyorum.

Bu işte böylesi etkinliklerde, böylesine küçük küçük adımlarla mümkün olacak.

Okuduğunuz için teşekkür ederim.

Utku

Benim fotoğraf makinam var zaten, neden fotoğraf üzerine bir şeyler okuyayım ki diyorsanız; bunu okuyun.

Ben kitaplarımı genelde kitapyurdu.com veya ideefixe.com‘dan alırım. Yabancı kitaplar için amazon.com vazgeçilmez bir kaynak. Aşağıdaki kitapları da buralarda bulabilirsiniz.

Eğer Bursa’da yaşıyorsanız, Ezgi Kitabevi çok iyi bir seçenektir. İstanbul’da Simurg Kitabevi ve Pandora genellikle yabancı yayınları bulunduruyor.

Aşağıdaki liste, BUFSAD‘da fotoğrafa yeni başlayan arkadaşlara temel fotoğraf eğitimini bütünleyici olarak önerdiğim listenin biraz daha geliştirilmiş halidir. Temel Fotoğraf Eğitiminin sağladığı eğitim altyapısından yararlanamayacak arkadaşlar için bu konuda kitaplar da ekliyorum.

Ancak altını çizmek isterim, hiçbir kitap bir eğitmenle ve/veya sınıf içinde yapılan fotoğraf eğitiminin yerini alamaz. Bu listenin mutlaka düzgün bir fotoğraf kurumunda verilen fotoğraf eğitimi ile desteklenmesi gerekir.

Bu kurumların listesi ve size en yakınındakine ulaşmak için bu sayfayı ziyaret edin : www.tfsf.org

İşte fotoğrafın taze meraklıları için en iyi on kitabın listesi :

1. Sanatın Öyküsü – E.H.Gombrich, Remzi Kitabevi

Sadece fotoğraf meraklılarının değil, sanatla ilgili herkesin okuması gereken kitap. Sanatın nasıl doğduğunu, nasıl yeşerdiğini, Hangi şart ve koşullardan olgunlaşarak adım adım gotiği, rönesansı, empresyonizmi, barok dönemi ve modern sanatı kapsayan muhteşem eser. Ünlü sanat tarihçimiz, 12 Eylül öncesinde katledilen merhum Bedrettin Cömert’in ödül kazanan çevirisi ile 30 yıldır değişmeksizin sanat tarihinde bilgi sahibi olmak isteyen sanat meraklılarını aydınlatıyor.

Ben neden sanat tarihi okuyayım ki, bunun fotoğrafla ne ilgisi var diyorsanız lütfen şimdi bu siteden çıkın, en yakın fotoğraf paylaşım sitesine giderek ilk gördüğünüz fotoğrafın altına ışığınız bol olsun yazın.

Çünkü çok ilgisi var. Sanatta hiçbir şey, uzun atlamalar şeklinde gerçekleşmez. Her ilerleme kendinden önceki sanat akımları zincirine bir halka ekler. Fotoğraf bu halkayı nerede, nasıl, ne şekilde eklemiştir; hangi sanat akımları bugünün hangi fotoğraflarını etkilemiştir, açık-koyu kavramını Eugene Smith’ten 300 yıl önce hangi ressam kullanmıştır, bu kitap size bunu gösterecek.

2. Fotoğrafın Kısa Tarihçesi – Walter Benjamin, YGS Yayınları

‘Fotoğraf makinesi, izleyicinin anlamlandırma mekanizmasını durduracak denli etkileyici gizli ve geçici resimleri giderek daha iyi yakalayabilmek üzere, küçülüyor da küçülüyor. Burada, yaşamsal ilişkilerin birebir karşılanmasını sağlayan ve onsuz fotoğrafik kurulmanın yalnızca yaklaşık bir yerlere saplanıp kalacağı bir gerekçe gündeme gelmelidir… Ama, kentimizde her köşe bir suç mekanı değil midir? Yoldan geçen herkes mücrim birer oyuncu değil midir? Fotoğraflarında suçu ortaya çıkarmak ve suçluyu açıklamak her fotoğrafçının görevi değil midir? ‘Geleceğin cahilleri’, deniyor. ‘alfabeyi sökemeyenler değil, fotoğraf çekemeyenler olacak’. Ama kendi fotoğraflarını okuyamayan fotoğrafçıyı da cahil saymak gerekmez mi? Gerekçe, çekilen resmin en önemli unsuru olmayacak mı?’

Tanıdık geldi mi? Okuyun, Benjamin’in bugünün fotoğraf sorunlarını nasıl olup ta 80 yıl önce öngörebildiğine hayretler içinde kalacaksınız.

Günümüz kendi fotoğraflarına yabancı fotoğrafçılarla, hayatla ilişkisini fotoğraflar üzerinden kuran toplumların çağı olduğuna göre bu küçük kitabın size vereceği çok şey var demektir.

3. Camera Lucida – Roland Barthes, Altıkırkbeş Yayınları

Kutsal Kitap! Fotoğraf edebiyatının iki başyapıtından biri sayılmakta olan, Roland Barthes’ın bir fotoğraf neden, nasıl etkilidir sorusuna yanıt aradığı üstün eser. Punctum, Studium gibi kavramların yerli yerine oturacağı, pek çok fotoğrafın içindeki anlambilimi sökmenize yardımcı olacak temel kitap. Kitap sadece fotoğrafın hayatla ilişkisini değil, aynı zamanda ölüm ile ilişkisini de sorgulamaktadır. Fotoğrafın ne olduğu sorusuna yanıt ararken bu ilişkiyi de ortaya çıkartıyor.

Mutlaka alınması, okunması, sonra bir daha okunması gereken bir eser.

4. Karar Anı – Henri Cartier-Bresson, YGS Yayınları

20.yüzyılın en büyük fotoğrafçısının gözünden fotoğraf ve foto-röportaj. Tartışma götürmez biçimce, 20.YY’ın en önemli fotoğraf metni. Henri Cartier-Bresson çağının gözüydü, dünyanın en çok sergi açan ve kitap basan fotoğrafçısı ünvanını halen korumaktadır! 60 yıllık kariyeri boyunca beyni, gözü ve kalbi aynı doğrultuda buluşturmayı hedefleyen fotoğraflar çekmiş, fotoğraf tarihine başyapıt olarak geçecek yüzlerce fotoğraf bırakmıştır. (Normalde, 10 tane bırakırsanız büyük fotoğrafçı olursunuz, siz düşünün!)

Karar anı, Bresson’un hikaye anlatımcı fotoğraf konusundaki temel görüşlerinin yanı sıra sanatçının fotoğrafa ve hayata bakışı ile ilgili ipuçları sunmaktadır. Bu kitabın ustanın fotoğraflarını da içeren orjinal baskısının kapağı, ünlü ressam Henri Matisse tarafından çizilmiştir ve şu anda bulunabilen kopyaları da eBay’de $2500 civarında alıcı bulmaktadır.

5. Fotoğraf Üzerine – Susan Sontag, Agora Kitaplığı

Son 140 yılda fotoğrafın dünyayı görme şeklimizi nasıl değiştirdiğinin çok parlak bir analizi. Fotoğrafın gelecekte medyada nasıl şekil bulacağı, görmek eyleminin şekil değişdirmesine kadar bu kitapta yer alıyor. Bu kitaptan sonra fotoğrafa asla sadece yükselen bir sanat dalı olarak bakılmadı, bunun da ötesinde fotoğraf toplumun doğasını ve kaderini değiştiren bir güç olarak algılandı.

Meraklısına not : Bu kitap bu kadar iyi de, neden 5.sırada diyebilirsiniz.. Çünkü, gerçekten derinlemesine anlamanız için geri kalan 9′unu bir kenara atıp bunu okumanız gerekli. Bu kadar derindir. Bu nedenle de ağırdır. Hem dil, hem de entellektüelite bakımından…

6. İnsansız Anı Olmaz – Ara Güler, İlker Maga, YGS Yayınları

Türk fotoğrafının en büyük isminin fotoğrafa dair görüşleri. Fotoğraf nereden geliyor, nereye gidiyor, fotoğrafçı nasıl davranmalıdır? Fotoğraf çantadan ne zaman çıkar, fotoğrafçı rahatsız etmeden nasıl çeker? Yanıtını bu kitapta bulacaksınız.

7. Fotoğrafın Yapısal Öğeleri ve Fotoğraf Sanatında Kompozisyon – Sabit Kalfagil, Fotoğrafevi Yayınları

Fotoğrafın temel öğesi kompozisyonun Türkiye’deki en önemli kalemi tarafından yazılmış temel eser. Fotoğraf makinelerinin kullanım kılavuzu yerine (nasıl olsa kimse onları okumuyor) bu kitabı verseler bu coğrafyanın fotoğrafa bakışı değişir. İlk baskısı 1981 yılında yapılmış ve hızla tükenmiş, kült kitap haline gelmişti. Fotoğrafevi’nin bastığı ikinci kitap daha da geliştirilmiş kalitesiyle iyi fotoğraf çekmek isteyen meraklıları bekliyor.

Meraklısına not : Bu kitapta anlatılan kompozisyon, bilinen anlamda kompozisyonun ABC’sidir. Bunu anlamadan XYZ’sini, yani söz gelimi Economopoulos, Pellegrin, Nan Goldin vb. sanatçıların fotoğraflarını anlamaya çalışırsanız, alfabeyi öğrenmeden şiir okumaya çalışan biri gibi olursunuz. Bu kitap size alfabeyi verir, düz yazı veya şiir yazıp yazmayacağınız size kalmış.

8. A’dan Z’ye Fotoğraf – Özer Kanburoğlu, Say Yayınları

Fotoğraf temel teknik bilgisi hakkında Türkiye’nin en çok okunan kitabı. Aydemir Gökgöz ve John Hedgecoe’nun adlarını da yad etmeden geçmeyelim, ama Özer Hoca’nın kitabı teknik bilgisini sağlamlaştırmak isteyen her fotoğraf meraklısının merak ettiği konuları bulabileceği bir eser. Bilhassa yeni başlayanlar için enstantane, diyafram, alan derinliği, ışık bilgisi vb. bölümleri elzem.

9. Fotoğraf Teknik Okumaları – Faruk Akbaş, Emre İkizler, OM Yayınevi

Bu kitabın baskısı tükendi, ancak yine de fotoğrafa yeni başlayan veya fotoğrafçılığını geliştirmek için pratik bilgiler arayan herkese tavsiye edilebilecek bir eser. Kitap fotoğraflara bakmak ve bu fotoğrafların teknik (içerik değil) okumalarını yapmak üzerine faydalı gidiş yollar içermekte.

10. Fotoğrafta Rengin Sırları – Jim Zuckermann, Homer Kitabevi Yayınları

Fotoğrafta renk, makinenizin yeteneklerinden ziyade sizin ışık bilginiz ile doğru orantılıdır. Kompozisyonunuz mükemmel olsa dahi, renkli fotoğrafların peşindeyseniz beklemeyi bilmelisiniz. Michel Fatali, bu kavrama “ışığı beklemek” diyor. Web sitesindeki fotoğrafların “field notes” kısmına bakarsınız, bazen günlerce beklediğini göreceksiniz. Bu kitap, o bekleyişin sonunda istediğinizi elde etmek için gerekenleri anlatıyor.

————————————————————-

Benim listem bu kadar. Bu liste yukarıdaki on kitabın mutlak surette en iyi on olduğu anlamına gelmeyebilir, ben yalnızca kendi favorilerimi yazdım. Bu listeyi 20, 30, hatta 50′ye çoğaltmak ta mümkün, çünkü örneğin bir İhsan Derman, Özcan Yurdalan, Güler Ertan, John Berger’in kitapları veya fotoğraf sanatçılarının albüm çalışmaları burada yer almıyor.

Fotoğrafta ilerlemek istiyorsanız, bu öncelikle doğru yere odaklanmakla mümkün. Estetiğe, kurama, soyut bağlama yapacağınız her türlü yatırım “fotoğraf zihninizi” geliştirecek ve ekipmanınız ne olursa olsun fotoğraflarınızı üst boyutlara taşıyacaktır.

Yeter ki siz, yukarıdaki veya benzeri kitapları okuyup sonunda kendi fotoğraf dilinizi yaratmak üzere bir yolculuğa hazır olun.

Gerisi kendiliğinden gelecektir.