UTKU KAYNAR

Cabbarca adını hiç duydunuz mu?

Cabbarca, Hint ve doğu kültüründe bol miktarda kullanılan, zihin boşaltma amaçlı meditasyonun adıdır. Cabbar adında bir sufi tarafından icat edildiği söylenir, ve şöyle yapılır : Kişi, istemsiz hareketler ve bilmediği bir dilde içinden nasıl geliyorsa konuşarak zihnini boşaltır. Deneyin, bilmediğiniz bir dilde yarım saat filan yüksek sesle birşeyler uydurmayı, ne demek istediğimi anlayacaksınız. Zihin kelimelere takılmadığı için yavaş yavaş boşalır ve gevşer.

Ancak taktir edersiniz ki, karşıdaki hiç kimse bir şey anlamaz. Çünkü onların bildiği dilde konuşmamışsınızdır.

Aynı şey fotoğraf için de geçerli. Eğer siz kendi konuştuğunuz dili bilmiyorsanız, fotoğrafta da büyük mesafe almanız çok zor olacaktır.

Fotoğraf bir dildir, ve her dil gibi farklı amaçlar için kullanılabilir. Açık, bilgi verici anlatım yapılabilir, veya kapalı, soyut anlatım tercih edilebilir. Aynı yazılı dil gibi, metin, haber, düzyazı, gazete yazısı, veya şiir, öykü, destan yazılabilir fotoğraflarla.

Nazım Hikmet’in, Edip Cansever’in şiirleri ile gazetede okuduğunuz bir haberi düşünün.

İkisi de Türkçe’dir. Çünkü Türkçe bir dildir. Fotoğraf ta öyle.

Fotoğrafta da, aynı Türkçe gibi, anlamlı yapılar oluşturabilmeniz için karşınızdaki sahneyi betimleyen belirli öğeleri, sonundaki anlama katkıda bulunacak şekilde kullanmanız gerekir. Bunlar o dilin öğeleridir, sonunda ortaya çıkacak yapılar bunların kullanımına göre şekillenecektir.

Bu nedenle fotoğraf sadece teknikten ibaret bir zanaat değil, bir sanattır.

Bu yazıda, fotoğrafı bir dil yapan öğelerden bahsetmek istiyorum. Bu blogun bütün yazıları gibi bu yazı da tümüyle tartışmaya açıktır ve bunun için yazılmaktadır. Bu yazının sonundaki yorum bölümüne yorum yaparsanız, şanınız yürür. (Teşekkürler Murat Eren)

Öncelikle içerdiği insan faktörü bakımından fotoğraf türlerinden bahsedelim.

Bilgi İçeriği Bakımından Fotoğraf Türleri

Fotoğrafçılar görsel bileşenler çerçevesinde düşünmeye başladıkları zaman, fotoğraf sadece bilgi verici olmaktan çıkar. Bu yazının ikinci kısmında göreceğiniz fotoğraf bileşenlerini, aşağıdaki fotoğraf türlerinin içinde ne kadar kullanırsanız fotoğrafınız o denli anlatım kazanacaktır.

Enformasyonel (Informative) Fotoğraf

Enformasyonel fotoğraf, bir olayın salt kaydından birazcık daha fazlasıdır. Konuyla ilgili sadece bilgi verir, başka herhangi bir şey söylemez. Biz şu zamanda şuradaydık kabilinden, hatıra fotoğrafları bu tanımın içine girer. Önemli olan şudur, fotoğraf ışık kalitesine özen, giriş/ilgi noktası vb. içermemektedir.

(1) Yukarıdaki Arnold Schwarzenegger fotoğrafına dikkat ederseniz, bu fotoğraf enformasyonel fotoğrafa güzel bir örnektir.

(2) Fotoğrafta, sıcak bir karşılaşmanın haricinde herhangi bir bilgi alamamaktayız.

Pasif Anlatımlı (Passive) Fotoğraf

Bu fotoğraflar, herhangi bir olay veya durum nedeniyle, esas gayesi yayınlanmak ve/veya paylaşılmak üzere fotoğrafının çekilmesi olan insanları yansıtır. Sınırlamalarına rağmen, bir hikayeyi anlatmak için bazen en iyi çözüm pasif fotoğraflardır. Fotoğrafın konusu olan kişilerin başına gelmiş olan olay sona ermiştir, ve fotoğrafçı bu olayın etkilerini de konu edinebilecek çevresel portreyi çekme şansını en çok bu durumlarda yakalar. Bu da, pasif fotoğrafların en uygun kullanımı olarak karşımıza çıkar.

(3) : Bazen, bir hikayeyi anlatmak için en iyi çözümler pasif fotoğraflardan gelir. Görüldüğü gibi, çocukluk düşleri iç savaş ile kaybolmuş bir Angola’lı çocuğun fotoğrafı, bütün hikayeyi anlatabilir.

Aktif Anlatımlı Fotoğraf

Bu tip fotoğraflar, gerçek insanları gerçek olayların içinde gösterir. Olayı hikayenin içinde oluşurken çektiği için bir fotoğrafçı açısından pasif fotoğraflara nazaran daha fazla tercih edilebilir, zira bir nevi belgesel/gazetecilik karışımı yaratmaktadır.

(4) : Bu fotoğrafta oyu için sokakta gösteri yapan bir kadın göstericinin duygusal durumu da yansıtılmaktadır. Eğer fotoğraf gösteriden sonra çekilse idi, çevresel bir portreden öteye geçemeyecek ve istenilen etkiyi uyandırmayacaktı.

Fotoğrafik Dilin Temel Bileşenleri

Fotoğraf dilinin temel bileşenleri; grafik, ışık kalitesi, duygu, kavramsal karşıtlık, mekan duygusu, mood, giriş noktası, etki, altın oran, perspektif, şaşırtıcılık, katmanlar, anlamlı an ve karakter portresi olarak özetlenebilir. Yanlış anlamayın, bunların hepsini aynı fotoğrafta kullanmanız gerekmiyor (kullanırsanız şahane olur, ayrı) ama bu bileşenler, sizin kişisel tarzınızı oluşturmanızda kullanacağınız temel öğelerdir.

Grafik Bileşenleri

Grafik bileşenleri, fotoğrafçılıkta “kompozisyon” başlığı altında özetlenebilecek bileşenlerdir. Denge, leke dağılımı, doku, ritm, simetri vb. konularına verilebilecek olan dikkat anlatımı otomatik olarak geliştirecektir. Dikkat edilecek olursa, yukarıdaki fotoğrafta da fotoğrafçı çizgileri ve simetriyi kullanarak güçlü bir etki yakalamaktadır.

Sebastiao Salgado’nun 1995 yılında Vietnam’da çektiği bu fotoğrafta olduğu gibi, ritim öğesi ile insan faktörü birleştirilerek güçlü bir anlatıma ulaşılabilir.

Işık Kalitesi

Işık kalitesi fotoğrafın duygusunu doğrudan etkiler.

Görüldüğü gibi, Carolyn Cole bu fotoğrafında Taliban tarafından onlarca idamın yapıldığı Kabil Stadyumunun duygusunu verebilmek için erken ışık saatlerindeki uzun gölgelerden yararlanmış, ve ortaya çok çarpıcı bir fotoğraf çıkmış.

Işığın saati ve kalitesi, sadece fotoğrafın genel leke dağılımına katkıda bulunmakla kalmaz, aynı zamanda izleyiciye fotoğrafın ne zaman çekildiği konusunda da bilgi vererek anlatıma katkıda bulunur.

Yukarıda olduğu gibi, doğru ışıkta çekilen silüet fotoğrafı sörfçünün detaylarını kaybederek doğrudan konturlara odaklanmamızı sağlıyor ve anlatılmak istenen konuya katkıda bulunuyor.

Duygu

Bir fotoğraf, bu sitede daha önce defalarca söylendiği üzere, bir iletim aracıdır. Enformasyonel fotoğraflar haricinde fotoğraflar duyguların da iletimi kaygısını taşırlar. İnsanlar dünyada en çok duygu çeşitliliğine sahip türdür, ve insani hallere ilişkin bilgi duygular yoluyla taşınır. Dolayısıyla bir fotoğraf, duyguyu iletebiliyorsa başarılı bir fotoğraftır.

Yukarıdaki fotoğrafta fanatizmin etkisi, katmanlar halinde yer alan insanların yüzlerine yansımıştır. Öndeki yüz ile üçgen formunda açılarak giden yüzlerin ritmi, bir süre sonra kalabalığın kendi ritmi halini almaktadır.

Fotoğrafta duygunun iletilebilmesi için insan yüzünün görünmesi gerekli değildir. Vücut jestleri ve yardımcı komponentler, çevre kullanılarak ta bu duygu verilebilir.

Aynı şekilde sadece insan yüzünün görünmesi de fotoğrafa güçlü bir duygu katabilir.

Bu yazıyı normalde üç bölüm olarak tasarladım. Gelecek bölümde, kavramsal karşıtlık, mekan duygusu, mood, giriş noktası, etki, altın oran, perspektif, şaşırtıcılık, katmanlar, anlamlı an ve karakter portresi kısımları konuları yer alacak.

İkinci bölüme buradan ulaşabilirsiniz : http://www.utkukaynar.com/blog/2009/09/08/bir-anlatim-dili-olarak-fotograf-2

Son bölümde de, tüm bu elementlerin kişisel tarz oluşturacak şekilde nasıl bir araya getirildiğini tartışacağız.

Okuduğunuz için teşekkürler.

Dostlukla,

Utku

Bu yazıyı okuyanlar şunları da okudu:

• Bir anlatım dili olarak fotoğraf…(2)
• Bir anlatım dili olarak fotoğraf…(3) : Kişisel Tarzın Peşinde
• Web’de Hikaye Anlatacaklar İçin Soundslides